In een vorige artikel hebben wij op een beknopte wijze de basisregels van rente besproken. Zoals we hebben gezien, is het heel makkelijk om in rente te vallen zonder erbij stil te staan, als iemand de regels ervan niet kent. We leven in een maatschappij waar rente in vele aspecten van de financiële markt gevestigd is. Wij als moslims moeten ons hiertegen beschermen.
Helaas zijn er sommigen die door middel van bepaalde fatawa’s en uitspraken van bepaalde geleerden gebruik willen maken van het rente systeem, vooral wanneer het aankomt op de hypotheek. Alvorens we verder gaan over het hypotheekcontract wil ik kort stilstaan bij een principe binnen de Hanafi wetschool dat niet verkeerd begrepen moet worden. Dit principe wordt gehanteerd in deze fatawa.
1. Het argument van de fatwa die het toestaat om een hypotheek af te sluiten dat bouwt op standpunten vanuit de Hanafi madhab:
In vele boeken van de Hanafi wetschool vinden we het volgende (of een soortgelijke zin):
و لا ربا بين المسلم و الحربي في دار الحرب
“En er is geen rente tussen een moslim en een niet gelovige inwoner van het land van oorlog in het land van oorlog zelf.” [1]
Dit is de mening van Imam Abu Hanifa en zijn leerling, imam Mohammad. Het is zeer belangrijk om deze mening goed uit te leggen, alvorens iemand het op een verkeerde wijze gaat gebruiken. Nu dient eerst de definitie van het woord ‘dar al harb’ (land van oorlog) goed uitgelegd te worden. Het houdt in dat het een land is waarmee de moslims oorlog voeren/vijandelijke relaties hebben. Indien een moslim zo een land binnenkomt, of wanneer iemand daar zich bekeert tot de Islam, dan is het toegestaan voor deze moslim om in hun land een contract af te sluiten met als achterliggende reden dat hun bezit voor de moslim toegestaan is, indien zij er mee akkoord gaan en er geen sprake is van verraad. [2]
Dus zou er ook sprake kunnen zijn van een contract waar rente in zit.
Er zijn sommigen die zeggen dat het niet zozeer om dar al harb gaat in dit vraagstuk. Echter vinden we dat imam Ibn ‘Abideen uitlegt dat deze mening van Imam Abu Hanifa en Imam Muhammad beperkt is tot dar al Harb, de imam legt verder uit dat wanneer een harbi (inwoner van dar al harb) ons land inkomt en een contract waar riba in zit afsluit het niet toegestaan is. [3]
Dat het beperkt is tot dar al harb wordt ook duidelijk met de volgende vraagstukken:
‘Wanneer een moslim dar al harb binnentreedt en daar een verkoopcontract afsluit met een moslim die woont in dar al harb en niet naar ons (hier wordt bedoeld naar dar al Islam) is gemigreerd dan is rente tussen hen geldig volgens Imam Abu Hanifa, omdat zijn bezit onder het oordeel van hun (de mensen van dar al harb) valt.”
In het vraagstuk die hierop verder bouwt wordt het nog duidelijker dat het gaat om dar al harb en het oordeel van dar al harb:
‘Wanneer een moslim migreert naar dar al Islam, vervolgens weer teruggaat naar dar al harb dan is rente met deze persoon niet toegestaan volgens alle 3 de imams (Abu Hanifa, Abi Yusuf en Muhammad) omdat het nu onder het oordeel van dar al Islam valt.’ [4]
Uit deze vraagstukken wordt het duidelijk dat de mening van imam Abu Hanifa en imam Muhammad gebouwd is op het land van dar al harb zelf en het oordeel die hieruit vloeit. Op het moment dat iemand moslim wordt in dar al harb en daar blijft dan blijft hij onder dezelfde hukm doordat hij zich in het land zelf bevindt, de link hier tussen het oordeel en het aanwezig zijn in het land zelf is duidelijk.
Sommige geleerden van de Hanafi wetschool maken een onderscheid tussen de geldigheid van het contract en in hoeverre het bezit in zo een contract halal is. Als het dus op de wijze, zoals hoe de mening van Imam Abu Hanifa en Imam Muhammad is uitgewerkt, heeft plaatsgevonden dan is het bezit dat hij heeft gekregen halal voor hem. Echter, hij heeft gezondigd vanwege het feit dat er rente in zijn contract zit.
Qadi Abu Yusuf (leerling van imam Abu Hanifa) en andere geleerden zijn van mening dat de teksten die er zijn over het verbod, algemeen van aard zijn en dat er geen onderscheid wordt gemaakt tussen verschillende landen of tussen moslims en anderen. [5]
Het is ook belangrijk om te benadrukken dat het hier gaat om het krijgen van rente en niet het geven van rente, zoals duidelijk gemaakt wordt door imam al Sarakhasi. [6]
Dit wordt ook duidelijk uit de volgende uitspraak van imam ibn ‘Abideen:
فالظاهر ان الاباحة بقيد نيل المسلم الزيادة [7]
“Het (de mening van imam Abu Hanifa en imam Muhammed) is beperkt tot het verkrijgen van het overschot (in een contract van rente).”
Hier maakt de imam de lezer duidelijk dat deze regel gelinkt is aan het verkrijgen van de rente, en niet het geven. Dit is een belangrijk onderscheid omdat in de hypotheek die wij kennen hier in Nederland er rente wordt betaald en niet gekregen.
Deze ene zin in de Hashiah van imam ibn ‘Abideen is genoeg om te laten zien dat de mening van imam Abu Hanifa en imam Muhammad niet gebruikt kan worden om een hypotheek af te sluiten in Nederland.
De meerderheid van de geleerden zijn van mening dat het geen verschil maakt of iemand in Dar al Islam of in Dar al Harb is; rente is in beide gevallen verboden.
2. Het argument van de fatwa die het afsluiten van een hypotheek toestaat op basis van ‘noodzaak’:
Een ander punt dat vaak wordt aangehaald ter bewijsvoering is het principe dat het toegestaan is vanwege een noodzaak eraan. Dit zou dus inhouden dat het niet toegestaan is, maar dat het vanwege een noodzaak toegestaan wordt.
De volgende redenen worden (onder andere) aangehaald ter onderbouwing:
– Als het niet toegestaan zou zijn, zou het onrecht aanbrengen aan de moslim vanwege het feit dat hij anders wordt gehinderd in het bezitten van een woning.
- Als het niet toegestaan zou zijn, zou het betekenen dat de moslim wordt gehinderd in één van zijn basisbehoeften, namelijk het in bezit zijn van een woning.
- De moslim wordt niet verantwoordelijk gesteld voor het bevestigen van de Shariah oordelen over het stedelijke, financiële, politieke en soortgelijke zaken die gebonden zijn aan het systeem in een gemeenschap die niet gelooft in de Islam. [8]
Echter, dit zijn geen geldige redenen om de hypotheek goed te praten in het Westen. Wanneer we specifiek naar onze situatie hier in Nederland kijken, zien we dat er helemaal geen noodzaak is naar het kopen van een woning met hypotheek. Er zijn genoeg andere opties verspreid over Nederland zoals huurhuizen. Er is inderdaad een regel die als volgt luidt:
الضرورات تبيح المحظورات [9]
“Noodzaak zorgt ervoor dat hetgeen wat verboden is wordt toegestaan. “
Deze regelstelling houdt in dat het in bepaalde gevallen toegestaan is om zaken die normaal gesproken verboden zijn te gebruiken/nuttigen om schade te voorkomen. Om een voorbeeld te geven: stel iemand is in een woestijn en deze persoon ligt bijna op sterven; er is totaal niets te eten. Vervolgens komt deze persoon een kadaver (dier dat bijv. op natuurlijke wijze is gestorven) tegen. Het eten van dieren die niet Halal geslacht zijn, is verboden. Echter, in dit geval dient hij/zij het te eten uit noodzaak om zijn/haar leven te redden.
Wanneer we teruggaan naar het hypotheek verhaal dan zien we al heel gauw dat er geen noodzaak naar een koopwoning is. Iemand die zoekt naar een woning of een van de bovengenoemde voorbeelden heeft genoeg keuze aan huurwoningen. Vanwege het aanbod aan mogelijkheden zorgt dit ervoor dat er geen noodzaak is en dat deze algemene regel ook niet toegepast kan worden.
Een ander punt is dat met een huurwoning iemand ook aan zijn basisbehoeften voldoet. Eén van de basisbehoeften voor een persoon (vanuit de Hanafi fiqh) is een woonplek. Met huur mogelijkheden vervult iemand deze basisbehoefte ook. Het is geen voorwaarde dat het per se in het bezit van die persoon dient te zijn. Door de genoemde mogelijkheden worden dezelfde behoeften vervult aan dezelfde functies.
Dit is een beknopte uitleg over bepaalde fatawa die het afsluiten van een hypotheek als toegestaan verklaren. Dit is echter een foute uitspraak. Elke vorm van rente is immers verboden. In ons artikel zijn we veel op standpunten uit de Hanafi wetschool ingegaan omdat deze fatawa ook worden gebouwd op bepaalde punten uit dit wetschool.
Er wordt vaak gesproken over noodzaak terwijl er geen noodzaak is. Wat wel vaak speelt, is dat men geen genoegen neemt met wat voldoende is. Men wil een nog groter huis, een grotere tuin nog betere auto etc. Dit terwijl een huurwoning die wat kleiner ook genoeg is.
Moge Allah ons beschermen van alle vormen van rente.
Ozan Kambur
Inhoudelijk goedgekeurd en nagekeken door sjaykh Galal Ali al Jihani حفظه الله
[1] Mukhtasar al Quduri – Imam Ahmed ibn Muhammad al Quduri
[2] Mawsoe’a Al Fiqhiyya al Kuwaitiyya vol. 20
[3] Radd al Mukhtar ‘ala durr al Muhtar – Imam ibn ‘Abideen
[4] Al Fiqh al Hanafi wa adillatuhu – Imam As’ad Muhammad Saeed as Sagharji
[5] Fiqh al Buyu’ – Mufti Taqi Uthmani
[6] Al Mabsut – Imam Muhammad ibn Ahmed al Sarakhsi
[7] Radd al Mukhtar ‘ala durr al Muhtar – imam Ibn ‘Abideen
[8] المجمعات الفقهية
حكم شراء المنازل بقرض بنكي ربوي للمسلمين في غير بلاد الإسلام
– شراء المنازل بقرض ربوي في غير بلاد الإسلام
المجلس الأوروبي للإفتاء والبحوث
[9] ‘Umdatu dhawi al Basair li halli muhimat al ashbahi wa an nazair – imam Ibrahim Ibn Husayn Al Hanafi/Piri Zadah
